THIẾT
BỊ NUÔI CẤY MÔ THỰC VẬT
Nuôi cấy mô thực vật là kỹ thuật khá
quen thuộc trên thế giới cũng như ở Việt Nam vì khả năng ứng dụng tuyệt vời của
nó trong việc nhân nhanh mẫu mô hoặc tạo cây hoàn chỉnh sạch bệnh với số lượng
lớn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên việc thiết kế không gian phòng thí nghiệm
hợp lý cũng như lựa chọn trang thiết bị đáp ứng yêu cầu công việc thì không
phải ai cũng nắm rõ.
Bài viết dưới đây nhằm mục đích giới
thiệu sơ bộ cấu trúc và các thiết bị cơ bản mà một phòng nuôi cấy mô thực vật
yêu cầu để quý bạn đọc tham khảo, đặc biệt là những người đang có dự định xây
dựng phòng nuôi cấy mô thực vật cho đơn vị mình.
Phòng nuôi cấy mô thực vật có nhiều
quy mô khác nhau. Từ phòng thí nghiệm ở các trường đại học, viện nghiên cứu đến
các phòng nuôi cấy mô sản xuất quy mô công nghiệp. Tuy nhiên, tất cả đều có cấu
trúc cơ bản sau:
❖
Phòng rửa, sấy dụng cụ:
❖
Phòng lưu trữ hóa chất
và chuẩn bị môi trường (phòng hóa chất)
❖
Phòng thao tác chung
❖
Phòng cấy vô trùng
❖
Phòng nuôi mẫu cấy
1. Phòng rửa, sấy dụng cụ:
Đây
là khu vực rất quan trọng đối với phòng nuôi cấy mô thực vật. Khu vựa này nên
được trang bị một bồn rửa lớn, sử dụng vòi nước nóng và lạnh, cọ rửa nhiều kích
thước khác nhau và máy cất nước một lần/ hai lần để cung cấp nước cất tráng rửa
dụng cụ sau lần rửa sạch cuối cùng.
Các kệ nhiều tầng được đặt ở khu vực
này để chứa các dụng cụ sau khi được rửa sạch.
Nồi hấp tiệt trùng dùng để hấp tiệt
trùng các bình nuôi cấy bị nhiễm khuẩn, nấm mốc. Một số phòng thí nghiệm có
điều kiện kinh tế hạn hẹp thường dùng chung nồi hấp này cho việc hấp tiệt trùng
môi trường, dụng cụ để nuôi cấy. Nhưng tốt hơn hết, nên trang bị một nồi hấp
tiệt trùng khác đặt ở khu vực thao tác chung để hấp tiệt trùng môi trường nuôi
cấy và dụng cụ sạch.
Khu vực này phải được trang bị tủ
sấy để sấy khô dụng cụ, đặc biệt là các dụng cụ thủy tinh.
2.
Phòng lưu trữ hóa chất
và chuẩn bị môi trường
Cũng như phòng rửa dụng cụ, phòng
hóa chất cũng được trang bị bồn rửa với vòi nước nóng lạnh để tráng rửa dụng cụ
khi cần. Các kệ được dùng để chứa các dụng cụ dùng cho việc chuẩn bị môi trường
Khu vực lưu trữ hóa chất và chuẩn bị
môi trường được trang bị các tủ hoặc kệ để lưu trữ hóa chất, chủ yếu là các hóa
chất dạng bột, rắn. Các dung dịch mẹ, vitamin, hormone phải được bảo quản trong
tủ lạnh.
Bề mặt bàn thao tác phải bền, dễ vệ sinh và chia thành các
khu vực làm việc sử dụng các thiết bị cần thiết:
- Cân phân tích 4 chữ số để cân hóa chất cho độ
chính xác cao
- Pipet để hút các hóa chất dạng lỏng. Một số hóa
chất cần hút thể tích vài ml có thể dùng pipet thủy tinh xem như là lựa chọn
kinh tế nhất. Tuy nhiên Micropipet với nhiều thể tích khác nhau từ vài chục µl
đến vài ml rất dễ dàng sử dụng giúp việc hút hóa chất nhanh hơn và cho độ chính
xác cao hơn.
- Máy khuấy từ / máy khuấy từ gia nhiệt để hòa tan
môi trường nuôi cấy
- Máy đo pH dùng để đo giá trị pH của môi trường
nuôi cấy giúp cho việc chuẩn độ pH đạt giá trị mong muốn.
- Lò vi sóng là thiết bị quen thuộc, tiện dụng để
làm tan agar.
- Máy cất nước 2 lần hoặc máy lọc nước siêu sạch
dùng để tạo nước cất 2 lần có độ tinh khiết cao đáp ứng yêu cầu của nước dùng
cho việc pha môi trường.
Nồi hấp tiệt trùng và máy cất nước 2 lần có thể được trang
bị ở khu vực này. Tuy nhiên, phòng hóa chất có không gian hạn chế thì nên để 2
thiết bị này ở khu vực thao tác chung (không nên dùng chung thiết bị với phòng
rửa dụng cụ) vì 2 thiết bị này khi vận hành sẽ làm tăng độ ẩm không khí tạo
điều kiện cho nấm mốc phát triển và dễ làm hỏng hóa chất.
3.
Phòng thao tác chung
Phòng thao tác chung và phòng nuôi
mẫu là hai phòng có không gian lớn nhất. Phòng thao tác chung được lắp đặt các
kệ hoặc tủ để lưu trữ bình, ống nghiệm hoặc những dụng cụ khác.
Phòng thao tác chung không đòi hỏi
độ sạch cao như phòng cấy hay phòng nuôi mẫu tuy nhiên phải rộng rãi, thoáng
mát và phân chia thành các khu vực cho các công việc khác nhau.
Một số thiết bị có thể trang bị thêm
để nâng cao khả năng nghiên cứu:
- Máy cắt tiêu bản dùng để cắt mẫu mô thực vật làm
tiêu bản quan sát dưới kính hiển vi
- Kính hiển vi soi thẳng, kính hiển vi soi ngược,
kính hiển vi soi nổi dùng để quan sát tiêu bản hoặc mẫu mô nuôi cấy. Đối với
các phòng thí nghiệm nghiên cứu nên trang bị kính hiển vi 3 mắt là loại có tích
hợp camera để chụp ảnh mẫu vật đạt chất lượng cao.
- Tủ vi khí hậu tạo điều kiện ánh sáng, nhiệt độ,
độ ẩm thích hợp để thực vật sinh trưởng.
4.
Phòng cấy vô trùng
Phòng cấy vô trùng là phòng sạch, hạn chế ra vào trong lúc
đang thực hiện cấy vô trùng.
Để tạo điều kiện vô trùng khi thao tác cấy mẫu, tiên quyết
phải trang bị tủ cấy vô trùng (dạng thổi ngang hoặc thổi đứng). Ngoài ra phòng
cấy vô trùng phải được lắp đặt máy lạnh để tạo điều kiện nhiệt độ phù hợp và
khay chuyển mẫu riêng để chuyển mẫu từ phòng cấy sang phòng nuôi mẫu.
5.
Phòng nuôi mẫu cấy:
Phòng nuôi mẫu cấy là phòng sạch,
thông thoáng, hạn chế ra vào và có cửa thông với phòng cấy vô trùng. Phòng này
phải được trang bị các kệ để đặt các bình mẫu, lắp đèn chiếu sáng ở từng kệ và
máy lạnh để duy trì nhiệt độ trong phòng từ 15-30oC (tùy vào thí
nghiệm cụ thể) kèm theo nhiệt kế hoặc máy ghi nhiệt độ để theo dõi nhiệt độ
trong phòng. Độ ẩm trong phòng từ 20-98% và được theo dõi bằng thiết bị đo độ
ẩm. Trong trường hợp muốn tăng độ ẩm có thể dùng máy tạo ẩm.
Một số phòng nuôi cấy mô thực vật có nhu cầu sử dụng nhiều
kỹ thuật nuôi cấy hơn có thể trang bị thêm các thiết bị phù hợp như: hệ thống
nuôi cấy ngập chìm tạm thời, máy lắc…
Cây
hoàn chỉnh được tạo thành trong phòng thí nghiệm để có thể sinh trưởng được ngoài
môi trường tự nhiên cần có một giai đoạn thích nghi ở môi trường chuyển tiếp có
điều kiện vi khí hậu. Có 2 giải pháp được lựa chọn đó là xây dựng, thiết kế khu
vực vi khí hậu hoặc sử dụng tủ vi khí hậu.
DANH MỤC
THIẾT BỊ CƠ BẢN PHÒNG NUÔI CẤY MÔ THỰC VẬT
STT
|
Khu vực
|
Tên thiết bị
|
1
|
Phòng rửa, sấy dụng cụ
|
Máy cất nước 1 lần
|
2
|
Nồi hấp tiệt trùng
|
3
|
Tủ sấy
|
4
|
Phòng hóa chất
|
Tủ mát trữ hóa chất
|
5
|
Cân phân tích 4 chữ số
|
6
|
Máy khuấy từ/ máy khuấy từ gia
nhiệt
|
7
|
Máy đo pH
|
8
|
Lò vi sóng
|
9
|
Micropipet
|
10
|
Phòng thao tác chung
|
Nồi hấp tiệt trùng
|
11
|
Máy cất nước 2 lần
|
12
|
Máy cắt tiêu bản
|
13
|
Kính hiển vi soi thẳng
|
14
|
Kính hiển vi soi ngược
|
15
|
Kính hiển vi soi nổi
|
16
|
Tủ vi khí hậu
|
17
|
Phòng cấy
|
Tủ cấy vô trùng
|
18
|
Phòng nuôi mẫu
|
Hệ thống nuôi cấy ngập chìm tạm
thời
|
Quý bạn đọc
có nhu cầu tư vấn về bố trí phòng thí nghiệm cũng như các thiết bị phòng thí
nghiệm nuôi cấy mô thực vật vui lòng liên hệ
